Tema World’te Engelli Çocuğun Refakatçisine Zorunlu Ücretlendirme

Otizm tanılı, özel gereksinimli kızımla birlikte vakit geçirmek amacıyla 25.05.2026 tarihinde saat yaklaşık 14:30–15:00 arasında İstanbul Küçükçekmece’de bulunan Tema World Eğlence ve Yaşam Merkezi’ni ziyaret ettik. Tesis içerisindeki “Dönence” isimli eğlence oyuncağına kızımı bindirmek istediğim sırada görevli personel, kızımın özel gereksinimli olmasını gerekçe göstererek tek başına binemeyeceğini, benim de refakatçi olarak binmemin güvenlik açısından zorunlu olduğunu belirtti.

İşletmenin güvenlik prosedürüne ve çocuğumun güvenliğine saygı duyarak bu zorunluluğu kabul ettim. Ancak buna rağmen, tamamen işletmenin koyduğu bu zorunluluk nedeniyle refakatçi olarak binecek olmama karşın, tarafımdan ayrıca giriş/biniş ücreti talep edildi. Kızım için zaten ücret ödemiş olmama ek olarak, iradem dışında refakatçi olmamı zorunlu kılan işletmenin, bu zorunluluğu bir gelir kalemine dönüştürmeye çalışması hem hakkaniyete hem de tüketici hukukuna açıkça aykırıdır.

Bu duruma “Madem refakatçi olmamı siz zorunlu tutuyorsunuz, o halde benden ayrıca ücret talep etmemelisiniz” diyerek itiraz ettim. İtirazım üzerine bölge yetkilisi yanımıza geldi ve sorunu kökten çözmek yerine, durumu bir lütuf gibi sunarak “Bu seferlik ücretsiz girmenize izin veriyorum” şeklinde bir ifadeyle olayı geçiştirdi. Bu yaklaşım, yaşanan hak ihlalini ortadan kaldırmadığı gibi, sorunu kişisel inisiyatifle yapılan bir jest seviyesine indirerek kurumsal sorumluluğu göz ardı etmiştir.

Tüketici hukuku açısından, bir hizmetin sunulmasının tüketicinin kendi iradesi dışında ek bir külfete veya ücrete tabi tutulması, özellikle de hizmetten yararlanmanın fiilen engellenmesi anlamına gelecek şekilde şartlara bağlanması, Tüketicinin Korunması hakkında Kanun kapsamında haksız şart ve hizmet satışından kaçınma niteliği taşımaktadır. Bu nedenle, refakatçiliği zorunlu kılıp aynı zamanda bunun için ayrıca ücret talep edilmesi, mevzuata aykırı bir ticari uygulamadır.

Engelli hakları ve ayrımcılık yasağı açısından bakıldığında ise, özel gereksinimli çocukların sosyal hayata katılımı ve eğlence hakları, refakatçilerine çıkarılan maddi zorluklarla dolaylı biçimde engellenemez. Tihek (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu) düzenlemeleri ve 5378 sayılı Engelliler Kanunu uyarınca, engellilik sebebiyle kişilere doğrudan veya dolaylı olarak dezavantaj yaratan uygulamalar ayrımcılık yasağının ihlalidir. Eğlence merkezinin bu ticari politikası, özel gereksinimli ailelere yönelik açık bir ekonomik bariyer ve ayrımcı bir sonuç doğurmaktadır. “Bu seferlik izin verilmesi” gibi keyfi ve kişisel inisiyatife dayanan çözümler ise işletmenin sistemsel hatasını ve mevzuata aykırı ücret politikasını ortadan kaldırmamakta, yalnızca o ana özgü bir istisna yaratmaktadır.

Birçok işletmede engelli bireylere yönelik ücretsiz veya indirimli uygulamalar söz konusuyken, Tema World’de refakatçiyi hem zorunlu tutup hem de ayrıca ücretlendirmeye çalışılması kabul edilemez bir durumdur. Bu nedenle, Tema World’ün engelli/özel gereksinimli bireyler ve refakatçilerine ilişkin ücret ve erişim politikasını gözden geçirerek, hukuka ve eşitlik ilkesine uygun şekilde değiştirmesini, benzer bir uygulamanın tekrar yaşanmaması adına personelin bu konuda açık ve bağlayıcı talimatlarla bilgilendirilmesini ve ayrımcılık içeren bu tutumun son bulmasını talep ediyorum.