Türkmenistan Sınır Kapılarında Tehdit Ve Kayıt Dışı Ödeme

İran üzerinden Türkmenistan’a kara yoluyla yaptığım seyahatlerde, Türkmenistan sınır kapılarında sistematik ve organize bir şekilde rüşvet alındığına defalarca şahit oldum ve bizzat mağdur edildim. Sınır kapısından içeri girer girmez önce Türkmen askeri 10 dolar talep ediyor, ardından Türkmenistan gümrüğüne girmeden görevli askerler “ayak bastı parası” adı altında yaklaşık 150 dolar rüşvet almadan hiçbir işlem yapmıyor.

Devamında kantar, ilaçlama, X-ray ve arama alanına geçmeden önce her aşamada farklı askeri personel ve gümrük memurları çeşitli bahanelerle para talep ediyor. Pasaport işlemlerinde pasaport kaşesi için ayrıca 10 dolar isteniyor, ilk girişteki memur ruhsat gerekçesiyle 180 manat alıyor ve küçük bir kağıt verip onunla tekrar kaşe yaptırmaya yönlendiriyor. Arama bölümünde ise askerler ve gümrük memurları, aracınızdaki eşyalara bakmaksızın kişi sayısına ve keyfi değerlendirmelerine göre 20, 30, 50 ve 100 dolar gibi tutarlarda rüşvet almadan aramayı tamamlamıyor.

Araç aramasında istenen bu rüşveti vermezseniz, uyuşturucu yerleştirip sizi cezaevine attırmakla açıkça tehdit ediyorlar. Evrak işlemlerinde de durum değişmiyor; bir numaralı gişeden başlayarak yaklaşık 10 ayrı gişede her bir evrak ve her bir kaşe için 10 manattan 300 manata, 50 dolardan başlayıp artan şekilde rüşvet isteniyor. “Dozval” ve beyanname gibi belgeler için ayrı ayrı 50 dolar ve üzeri ödemeler yapmadan işlem ilerlemiyor. Üst kata çıktığınızda evrakları kontrol eden asker de evrakın durumuna göre 200 manat ile 150 dolar arasında rüşvet talep ediyor, itiraz ettiğinizde hiçbir işleminiz yapılmıyor ve mağdur bırakılıyorsunuz.

İşlemler bittiğinde çıkış kapısında görevli asker kendini “tezkerci” olarak tanıtıp 50–100 manat arası ek para istiyor. Ülke çıkışında Özbekistan yönündeki Farap kapısında da benzer uygulamalar devam ediyor. Kapıdan girişte asker yük bilgisi için 20 dolar alıyor, kantarda yakıt ölçümü sırasında Türkmenistan’dan mazot alınmamış olsa bile mührün koparılmaması ve sorun çıkmaması için yaklaşık 150–200 dolar rüşvet vermek zorunda kalınıyor. Gümrük içinde sırasıyla 10, 20, 30, 40, 50 dolar talep eden farklı gişe memurları bulunuyor, “A101” denilen noktada askere kaşe için 50 dolar ve 200 manat, başka bir askere ise yine 50 dolar ve 150 manat ödenmeden hiçbir işlem ilerlemiyor. Son çıkıştaki asker ise sadece pasaporta bakıp hiçbir resmi işlem yapmadığı halde 10 dolar istemeden geçişe izin vermiyor.

Bu süreçler nedeniyle her bir Türk tır şoförü ve bu kapılardan geçen herkes neredeyse her giriş-çıkışta ortalama 500 ile 1000 dolar arasında, tamamen zorla ve sistematik biçimde rüşvet vermek zorunda bırakılmaktadır. Rüşvet vermeyi reddedenler açıkça tehdit edilmekte, işlemleri kasıtlı olarak yapılmamakta ve cezai yöntemlerle korkutulmaktadır.

Türkmenistan sınır kapılarında görev yapan ilgili asker ve gümrük memurlarının aldıkları rüşvetlerin tespiti için kapılardaki kamera ve kayıt sistemlerinin ayrıntılı olarak incelenmesini, rüşvet aldığı tespit edilen tüm personel hakkında derhal idari ve cezai işlem başlatılmasını talep ediyorum. Bu usulsüz ve tehdit içeren uygulamaların durdurulmasını, Türkmen makamlarının bu konuda şeffaf bir soruşturma yürütmesini ve mağdur edilen sürücülerin haklarının korunmasını bekliyorum.